TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG NHÀ GIÁO VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Trong sự phát triển của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam có đề tài rất đặc biệt; đó là những bài hát viết về cuộc sống đa dạng, nhiều sắc mầu của đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam và đặc biệt hơn nữa là những bài hát viết về Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta.
Như chúng ta đã biết, những bài hát đầu tiên viết về Bác Hồ xuất hiện trong thời kỳ Cách mạng Tháng Tám và nhất là sau khi Người đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đó là các bài Hồ Chí Minh muôn năm của Minh Tâm, Biết ơn Cụ Hồ Chí  Minh của Lưu Bách Thụ, Ai yêu Bác Hồ Chí  Minh hơn Thiếu niên nhi đồng của Phong Nhã, Ba Đình  nắng của Bùi Công Kỳ ( Lời thơ Vũ Hoàng Địch ), Việt Nam mình có Cụ Hồ Chí Minh của Vân Đông… Kể từ đó đến nay, qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, đề tài về Bác dường như vô tận trong sáng tạo âm nhạc của các thế hệ nhạc sĩ Việt Nam và ngọn lửa sáng tạo ấy lại bùng lên trong đợt vận động sáng tác “Học tập và làm theo Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” để hôm nay chúng ta lại có thêm những tác phẩm xuất sắc, có giá trị nghệ thuật cao viết về Người. Trong những sáng tạo nghệ thuật ấy, có những bài hát viết về đề tài miền núi và đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam.  
 Hình tượng về Bác, thành kính, thiêng liêng và biết ơn là nội dung bao trùm tất cả những bài hát viết về Bác với cảm xúc mãnh liệt của các nhạc sĩ trong đó có  nhiều nhạc sĩ là người dân tộc thiểu số khi viết về đề tài cộng đồng 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S yêu quý của chúng ta.
          Với ngôn ngữ âm nhạc đa dạng, thấm đẫm mầu sắc dân tộc, các nhạc sĩ đã làm cuộc hành trình âm nhạc suốt từ Bắc đến Nam qua các vùng, miền, làng, bản, phum sóc để đóng góp những bài ca bất hủ vào kho tàng âm nhạc cách mạng Việt Nam. Chúng ta hãy bắt đầu từ Pác Bó - địa danh đầu tiên khi Bác về nước, Người nâng niu, hôn nắm đất quê hương sau 30 năm bôn ba “bốn biển, năm châu” tìm đường cứu nước. Cho đến hôm nay, đã qua hơn 7 thập niên kể từ ngày ấy, Pác Bó vẫn là địa danh, là đề tài gợi nhiều cảm xúc cho những  sáng tạo âm nhạc. Chúng ta không thể kể hết những bài hát đã thành công về đề tài này, song trong tâm thức của mỗi người dân Việt, không ai là không nhớ tới những bài ca đi cùng năm tháng như Tiếng hát giữa rừng Pác Bó của Nguyễn Tài Tuệ, một bài ca đã có đời sống hơn nửa thế kỷ, lắng sâu trong tâm hồn người Việt, một bài ca điển hình về tình cảm của bà con dân tộc đối với Bác, điển hình về cảnh sắc, nước non Cao Bằng, nơi được vinh dự đón Người về quê hương, lãnh đạo cách mạng. Bài ca như một huyền thoại lịch sử diễn ra nơi núi rừng Pác Bó thiêng liêng:
                  Trông vời lưng núi, Khuổi nậm rì rào núi cao từng mây
                  Chiều nay tiếng ai đang “lượn” về trên đèo, kể rằng Người về đây
          Âm nhạc cũng nhẹ nhàng như câu sli, lượn, giàu màu sắc dân gian Tày, Nùng đưa chúng ta vào ký ức huyền ảo :
                  Rừng Pác Bó quê ta nhớ rừng xưa ôm bóng Người
                  Bước chân Người đi đất chuyển dời theo Người
                  Người về rừng núi bóng Người vì sao trong sáng…
Kết thúc câu chuyện, giai điệu của bài ca tha thiết vang lên như tiếng hát của núi rừng Pác Bó “ Khuổi nậm còn reo nhịp theo mong nhớ Người ” và cứ như thế âm vang bài ca gọi bài ca để biết bao bài hát về Pác Bó ra đời. Tiếp đến là những bài hát như: Suối Lê Nin của Phạm Tuyên ( trích thơ Trần Văn Loa ). Từ Ra dơ líp đến Pác Bó của Phan Long, Trở lại Cao Bằng của Tân Huyền, Nhớ về Pác Bó của Phan Nhân, Bông hoa tám cánh của An Chung, Tiếng gọi từ Pác Bó của Trương Tuyết Mai ( phỏng thơ Bùi Văn Bồng), Ngọn lửa Pác Bó của Cát Vận…và gần đây nhất là Pác Bó nhớ mãi ơn Người của nhạc sĩ An Thuyên, một trong những bài hát thành công trong đợt vận động sáng tác Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.
          Với các bài hát này, nhiều yếu tố âm nhạc dân gian miền núi phía Bắc được các nhạc sĩ khai thác, phát triển khá nhuần nhuyễn tạo ra những cảm xúc chân thực vừa dân tộc, vừa hiện đại, đưa người nghe vào một không gian lịch sử rất xa và cũng rất gần.
          Một không gian âm nhạc khác cũng được các nhạc sĩ khai thác khá nhiều, đó là” không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên”. Những bài hát như Tây Nguyên mừng đón thơ Bác của Doãn Nho ( phát triển dân ca Hơ rê ) với lời thơ Chúc Tết của Bác Xuân 1967 “ thắng trận tin vui khắp nước nhà” , rồi Cánh chim báo tin vui của Đàm Thanh ( dân tộc Tày), “ Chim bay về Miền Bắc báo tin vui đến Bác Hồ ”, tiếp đến là các bài Bác Hồ sống mãi với Tây Nguyên của Lê Lôi, Nhân dân Nam Tây Nguyên nhớ Bác của Hà Huy Hiền ( lời Hà Huy Hiền và Lâm Tuyền Tĩnh ), Ơn  Bác Hồ với  Tây Nguyên của Mạnh Trí, Tây Nguyên quê em của Kpa Púi, Khúc ca Hơ rê của Phan Ngọc…
          Hình tượng về Bác Hồ còn được thể hiện đậm nét trong các bài ca của các nhạc sĩ người dân tộc thiểu số với nhiều ngôn ngữ âm nhạc mang đậm âm hưởng dân ca, dân nhạc địa phương như Amư Nhân với Làng Chăm ơn Bác, Phum Sroc nhớ Bác của Sơn Lương và Đara ( dân tộc Khmer ), Bác Hồ ở Tân Trào năm ấy của Đinh Tiến Bình ( dân tộc Tày ), Hát về nguồn suối của Cầm Minh Thuận ( dân tộc Thái ), Suối Lê Nin của Hà Té ( dân tộc Dáy ), Đường về Tân Trào của Tân Điều ( dân tộc Tày )… Bên cạnh đó, cùng khai thác ngôn ngữ âm nhạc dân gian các dân tộc là tác phẩm của các nhạc sĩ thế hệ đi trước, nổi tiếng như Nguyễn Xuân Khoát với Ngắm chim bay trên dãy núi Phja Bjooc, Trần Hoàn với Một ngôi nhà sàn Hà Nội ( thơ Nông Quốc Chấn ), Phạm Tuyên với Việt Bắc nhớ Bác Hồ, Nguyễn Văn Tý với Rừng Tuyên Quang in bóng Tân Trào, Hàn Ngọc Bích với Tiếng chim trong vườn Bác 
  Như vậy, hình tượng về Bác Hồ trong ngôn ngữ âm nhạc miền núi và các dân tộc thiểu số đã góp thêm sự phong phú và đa dạng cho đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong âm nhạc cách mạng Việt Nam. Nó thể hiện sinh động, sâu sắc tình cảm của Bác đối với đồng bào các dân tộc và tình cảm của đồng bào các dân tộc đối với Bác Hồ muôn vàn kính yêu. 
          Cho đến nay, không kể đến các tác phẩm âm nhạc lớn như nhạc kịch, hợp xướng, giao hưởng, các tác phẩm âm nhạc thính phòng và cả những tác phẩm của nhạc sĩ các nước viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, chỉ riêng trong lĩnh vực ca khúc, chúng ta đã có một số lượng đồ sộ về đề tài này và những bài ca về Người xứng đáng được tập hợp trong một công trình lớn để chúng ta có thể quảng bá, nghiên cứu và tuyên truyền các mặt giá trị về nghệ thuật, lịch sử và văn hóa. Qua hơn 70 năm kể từ khi đề tài này xuất hiện và phát triển trong âm nhạc đương đại Việt Nam, hình ảnh Bác Hồ đã hóa thân thành tiếng hát, tiếng lòng, tiếng nói trái tim của toàn dân tộc và bạn bè năm châu, bốn biển; nó âm vang như một bản trường ca, một hùng ca, một đại hợp xướng mà dòng chảy không bao giờ dừng.
          Hy vọng, âm nhạc Việt Nam thế kỷ XXI sẽ có thêm nhiều bài ca đẹp, nhiều tác phẩm sâu sắc, giàu hình tượng về Chủ tịch Hồ Chí Minh viết dưới lăng kính, góc nhìn của đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam.
                                                                                     ĐKN
Ths. Đỗ Khánh Nhung - UV BCH chi hội NSVN tỉnh Phú Thọ
Giảng viên Trường BDNG&CBQL GD - tỉnh Phú Thọ
Các tin khác:
  Thống kê truy cập
Đang online: 14
Tổng số lượt: 108165